Blog 5: Hoe is wetenschappelijk onderzoek georganiseerd?

Wetenschappers bij onder andere universiteiten, universitair medische centra (UMC’s) en onderzoeksinstituten werken aan allerlei onderwerpen. Soms zelfs aan vergelijkbare onderwerpen. Onderzoekers die werken binnen het ZonMw ME/CVS programma zie je soms ook publiceren over Post-COVID, auto-immuunziekten (zoals reumatoïde artritis) of andere aandoeningen.

Dat roept misschien de vraag op: als een onderzoeker zich bezighoudt met ME/CVS, waarom doet diegene dan ook onderzoek naar andere ziekten? Om dat te begrijpen is het handig om te weten hoe wetenschappelijk onderzoek is georganiseerd.

Vakgroepen

Onderzoekers aan universiteiten, UMC’s en onderzoeksinstituten werken meestal in een vakgroep. Een vakgroep is een groep onderzoekers die zich richt op een bepaald onderwerp of onderzoeksgebied. Naast onderzoek verzorgen vakgroepen vaak ook onderwijs voor studenten. Een vakgroep wordt meestal geleid door een hoogleraar, ook wel professor genoemd. Daarnaast werken er vaak (assistent-)PI’s (Principal Investigators; hoofdonderzoekers), promovendi en postdocs. Promovendi zijn onderzoekers in opleiding. postdocs zijn onderzoekers die recent zijn gepromoveerd en verdere onderzoekservaring opdoen. Samen bepalen zij welke onderzoeksvragen worden onderzocht en welke nieuwe projecten worden opgezet.

De focus van een vakgroep kan bijvoorbeeld liggen op het immuunsysteem, hersenfuncties, energiestofwisseling of een bepaald biologisch mechanisme. Sommige vakgroepen richten zich daarnaast specifiek op één of enkele ziekten. In de loop der jaren bouwt een vakgroep veel kennis op over dat onderwerp, en publiceren onderzoekers daar regelmatig over.

Promovendi leren het vak

Een belangrijk deel van het onderzoek aan universiteiten en UMC’s wordt uitgevoerd door promovendi, onder begeleiding van ervaren onderzoekers. Promovendi zijn onderzoekers in opleiding die, na het behalen van een master, werken aan een promotieonderzoek. Dat is een traject dat meestal ongeveer vier jaar duurt. Tijdens die periode leren zij hoe wetenschappelijk onderzoek wordt opgezet, uitgevoerd en geanalyseerd. Ze volgen opleidingen, leren onderzoeksvaardigheden en werken aan een wetenschappelijk vraagstuk. Hun bevindingen worden vastgelegd in artikelen die worden gebundeld in een zogenoemd proefschrift. Aan het einde van het promotietraject verdedigt de promovendus het proefschrift. Tijdens de verdediging licht de promovendus het onderzoek toe en beantwoordt vragen van de promotiecommissie. Deze commissie bestaat meestal uit experts op het betreffende onderzoeksgebied. Na een succesvolle verdediging ontvangt de promovendus de titel doctor (dr.).

Wie doet het onderzoek?

Binnen een vakgroep werken vaak meerdere onderzoekers samen aan verschillende projecten. Het dagelijkse onderzoekswerk wordt meestal uitgevoerd door promovendi en postdocs. Promovendi richten zich doorgaans op één onderzoeksproject. Zij worden begeleid door ervaren onderzoekers, zoals (assistent-)PI’s en vaak ook postdocs. Deze begeleiders zijn meestal betrokken bij meerdere onderzoeken tegelijk. Postdocs voeren vaak hun eigen onderzoeksprojecten uit en helpen daarnaast bij de begeleiding van promovendi.