home > Over ME/CVS > Wat is ME/CVS? > Wat is POTS?

Wat is POTS?

POTS staat voor Posturaal Orthostatisch Tachycardiesyndroom. Het is een aandoening van het autonome zenuwstelsel – het systeem dat automatisch dingen regelt zoals hartslag, bloeddruk, ademhaling en spijsvertering. Bij POTS reageert het lichaam niet goed op het veranderen van houding, vooral wanneer iemand gaat staan.

POTS is een vorm van Orthostatische Intolerantie (OI). Mensen met ME/CVS hebben vaker POTS, omdat hun autonome zenuwstelsel vaak ontregeld is (dysautonomie). Dit kan dagelijkse activiteiten extra moeilijk maken.

Wat gebeurt er in je lichaam?

Wanneer een gezond persoon gaat staan, vernauwen de bloedvaten in de benen zich een beetje zodat het bloed niet blijft “zakken”. Bij POTS gebeurt dat niet goed. Hierdoor zakt een deel van het bloed weg naar de benen en moet het hart veel sneller gaan kloppen om dit te compenseren. Dit kan leiden tot klachten zoals licht worden in het hoofd of flauwvallen.

Welke klachten kun je hebben?

Mensen met POTS kunnen verschillende klachten hebben, zoals:

  • Snelle hartslag bij opstaan (vaak meer dan 30 slagen per minuut stijging)
  • Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
  • Vermoeidheid en een gevoel van uitputting
  • Hoofdpijn
  • Brain fog (concentratie- en geheugenproblemen)
  • Wazig zien
  • Misselijkheid of maagklachten
  • Trillen of zwakte in de spieren
  • Flauwvallen of het gevoel dat je kunt flauwvallen
  • Benauwdheid of hartkloppingen
  • Koude handen en voeten

De klachten worden vaak erger bij:

Hoe wordt POTS vastgesteld?

Een arts die ervaring heeft met deze klachten — bijvoorbeeld een cardioloog, internist of neuroloog — kan onderzoeken of je POTS hebt. De belangrijkste onderzoeken zijn:

  1. Kanteltafeltest
    Bij deze test lig je eerst plat. Daarna word je langzaam omhoog gekanteld terwijl je hartslag en bloeddruk worden gemeten. Bij POTS stijgt je hartslag binnen 10 minuten minimaal 30 slagen per minuut (bij jongeren 40), zonder dat je bloeddruk sterk daalt. Let op: deze test wordt maar op een paar plekken in Nederland uitgevoerd en veel patiënten met PEM ervaren hem als zeer belastend.
  2. NASA Lean Test
    Dit is een eenvoudige sta-test die door je huisarts en soms ook thuis gedaan kan worden. Je staat rechtop met je schouders en rug licht tegen een muur, je voeten ongeveer 15–20 cm naar voren. Je staat ontspannen en beweegt zo weinig mogelijk. Tijdens de test wordt elke minuut je hartslag en bloeddruk gemeten, meestal gedurende 10 minuten. Ook hierbij kan een duidelijke stijging van de hartslag wijzen op POTS.

Wat kun je zelf doen?

Er bestaat geen volledige genezing voor POTS, maar er zijn wel leefstijltips om de klachten te verminderen. Wat helpt verschilt per persoon.

  1. Meer zout en vocht
    Om de bloeddruk stabieler te houden hebben veel mensen met POTS baat bij:
    • 2–3 liter vocht per dag
    • Meer zout (in overleg met huisarts, vooral als je ook hart- of nierproblemen hebt)
  2. Steunkousen of compressiekleding
    Strakke kousen tot de lies of zelfs de buik helpen voorkomen dat bloed in de benen blijft hangen.
  3. Liggend of zittend bewegen
    Sporten kan lastig zijn, maar beweging in een liggende of halfzittende houding (bijv. roeien of fietsen op een ligfiets) kan helpen de bloedsomloop te verbeteren zonder te veel klachten uit te lokken. Bij ME/CVS moet dit voorzichtig en binnen de grenzen (pacing) zodat er geen PEM wordt uitgelokt.
  4. Pacing
    Dit kan ook POTS-symptomen verminderen. Voor mensen met ME/CVS is pacing extra belangrijk:
    • Energie verdelen
    • Grenzen respecteren
    • Rust nemen vóór je uitgeput raakt
  5. Medicatie
    Artsen kunnen soms medicijnen voorschrijven. Welke middelen geschikt zijn verschilt sterk per persoon. Het gaat bijvoorbeeld om:
    • Middelen om de hartslag te verlagen
    • Medicatie die de bloeddruk ondersteunt
    • Middelen die helpen vocht vast te houden
  6. Triggers vermijden
    Veel mensen merken verbetering door:
    • Warmte te vermijden
    • Kleine maaltijden te eten
    • Lang staan te vermijden
    • Rust te nemen bij klachten

Tips voor zorgverleners

Voor een betere herkenning van PEM en POTS schreven de Artsen van het Platform voor Artsen met post-acute infectieuze aandoeningen (PAN) en het medisch team van C-support samen een belangrijk overzichtsartikel over PEM en POTS voor zorgverleners. 

Sommige artsen bestempelen klachten als duizeligheid en hartkloppingen bij opstaan nog vaak onterecht als ‘angst’. Door onbekendheid worden patiënten soms onnodig doorverwezen naar de GGZ. De juiste cardiologische behandeling blijft dan uit, met risico op meer schade. Het artikel ‘Het posturaal orthostatisch tachycardie­syndroom in de psychiatrische spreekkamer‘ helpt psychiaters en andere zorgverleners om POTS te herkennen, een eenvoudige sta-test uit te voeren en patiënten de juiste zorg te bieden.

Vroege herkenning en goede begeleiding kunnen veel betekenen voor het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven van patiënten. 

Handige links